Gwara sidzińska
Niewielki słownik sidzińsko-polski. Zbiór słów, które występują w sidzińskiej gwarze.
A
abo — albo
B
babiniec — kruchta, przedsionek kościelny
babka — kowadełko do klepania kos i sierpów
babrać się — brudzić się
bajzel — bałagan
balia — wanienka
bałamucić — wprowadzać kogoś w błąd
bechnońć — rzucić, uderzyć
bez — przez, bez
bitka — bójka
biyda — bieda
bocyć — pamiętać
bocyć sie — gniewać się
Boginka — w wierzeniach górali babiogórskich demon kobiety, który zamienia niechrzczone dzieci w swoje nazywane podciepem
bojcyć — plotkować
bojcora — plotkara
boloki — wrzody
borg — kredyt
bośkać — całować
brusek — kamień do ostrzenia narzędzi
bryja — kasza mączna
brusić — ostrzyć
brzyćki — brzydki
brzyzek — urwisko
bucny — gruby, duży
budowac — cieśla, budowniczy drewnianych domów
bukta — ciasto drożdżowe
bydlyncie — cielę
C
cebrzyk — naczynie z drewnianych klepek
cetyna — gałęzie drzew iglastych
chanioj — tam
chałpa — dom
cholewioki — gumiaki
chować — hodować zwierzęta
chytać — łapać
cior — bałagan
cliwić — marudzić
cliwy — bardzo brzydki
cłek — człowiek
cnić — tęsknić
cosik — coś
cuć — czuć
cudować się — stroić się ponad stan
cza — trzeba
cycać — ssać, lizać
cynić — robić, wykonywać
cyntlik — 0,001 kubika (m³)
ćwierć — 0,25 korca
D
dnienie — świtanie
do cna — do reszty
do imyntu — całkiem, zupełnie
dockać się — doczekać
dokozać — potrafić
dosiela — dotąd
dutki — pieniądze
dychnonć se — odpocząć
dyć — przecież
dziasek — diabeł
dziołcha, dziewce, dziopa — dziewczyna, dziewka
E
edy — przecież
F
fes — duży
filcoki — buty
flasecka — butelka
frasobliwy — smutny
fuceć sie — być obrażonym
G
gacie — spodnie
gadzina — drobniejsze zwierzęta domowe (kury, gęsi itp.)
gnotek — klocek drzewa
god — wąż
godać — mówić
gont — deseczka do krycia dachów
gornecek — kubeczek
gościniec — droga między domami
grapa — wpienienie, góra
guptok — głupek
H
habina — gałązka, patyk
hań — tam
harować — ciężko pracować
haszpla — pilnik do drewna
hibać — iść szybko, skakać
hoćkany — gdziekolwiek
hodnij — rzuć, podaj
hojco — cokolwiek
hom — łańcuch do hamowania wozu konnego
honorny — dumny
hraść — krzaki, patyki
hyboj — chodź, ruchaj się
I
inksy — inny
ino — tylko
izba — pokój
J
jangrest — agrest
jedla — jodła
juzyna — jedzenie, podwieczorek
K
ka, kany — gdzie
kabot — okrycie wierzchnie np. marynarka
kaflok — piec kaflowy
kajdziuk — brzuch
kany — dokąd
kara — połowa wozu czterokołowego
kasik — gdzieś
kieby — gdyby
kielo — ile
kiesik — kiedyś
kieśnia — kieszeń
kipnąć — umrzeć
klepisko — podłoga ubita z gliny
kobylica — stojak do mocowania struganych przedmiotów
koliba — szałas
kołoc — ciasto chlebowe z serem
koło trybne — koło zębate
kopa — 60 sztuk
kopyrtnąć — wywrócić
korzec — 100 litrów (miara rzeczy sypkich)
koziorki — ociosane gałęzie służące do budowy płotu
kraj — kraniec, koniec, krawędź
kronzelnica — urządzenie do szatkowania kapusty
krzesać — strugać, ociosywać kawałek drewna
krzesany — taniec góralski
krzyceć — płakać
krzypota — suchy kaszel
kuciać — mieszać
kubajka — pojemnik na osełkę do ostrzenia kosy
kubik — m³ drewna
kuca — szopa na drewno, ściółkę
kufajka — kurtka
kukać — patrzyć, spoglądać
kwadra — część, ćwiartka
L
ladaco — byle co
latoś — tego roku
lymies — lemiesz, dolna część pługa
Ł
łacno — nienapasiona krowa
łobalić — przewrócić
łociec — ojciec
łomaścić — dodać tłuszczu
łoto — kiedy
łozbebesyć — rozwalić
łozpajezony — zły, rozwścieczony
M
maśnicka — drewniane naczynie do robienia masła
miarka — 8 litrów
miarkować — domyślać się
miedlenie — etap obróbki lnu, zmiękczanie łodyg przy pomocy specjalnego urządzenia
miesiącek — księżyc
mitrynzyć — marnować czas
młaka — mokra łąka
morg — 50 arów
mraścek — określenie młodego chłopca
myrdać — merdać
N
na podoryndziu — pod ręką
na przeziory — na zwiady
namiyno sie — natłukło się
napoczynać — rozpoczynać
nastąp się — przesuń się
naści — proszę bardzo
nawędy — na zawsze
nika — nigdzie
nikto — nikt
nody ta — no tak
nolepa — część pieca kuchennego
notuń — podwórko
nuta — melodia
nynać — spać, leżeć
O
obłapiać — obejmować
obuch — tępa strona siekiery
obyrtać — obracać
ochlić — czochrać, ocierać
ochmolić — uderzyć, zbić
ociupke — troszeczkę
ojcowizna — grunt po rodzicach
okidać się — wybrudzić się
okopisty — pełny z czubek
opacnie — na odwrót, przeciwnie do przyjętych norm zachowania lub działania
ostrew — młody pień z nieobciętymi gałęziami lub inny drewniany „stojak" służący do robienia kop siana
otawić — ożywić się
P
parobcyć — być parobkiem
parzenica — haftowane zdobione spodnie góralskie
paści — śmieci
pawonz — żerdź do przyciskania zboża lub siana na wozie
pecka — kamień wyznaczający granicę pola lub lasu
pedzieć — powiedzieć
płony — nędzny, biedny
piyrwij — najpierw
po próżnicy — daremnie, na darmo
pockoj — poczekaj
pocyndolić — podoić
połednie — południe
pokiela — dopóki
popyrtany — roztrzepany, niepoważny
portki — spodnie
pośledni — ostatni, gorszy
potela — dotąd
potrawa — żywność
powała — sufit
powonska — lniana szmatka do cedzenia mleka
poziyrać — patrzeć
pozruwać — pozrywać
pójdzie, pódź — no chodź
prasnonć — uderzyć, rzucić
przebocyć — wybaczyć
przeinacyć — przekręcić
przepedzieć — przepowiedzieć, powiedzieć
przódzi — wprzód, najpierw
przycynić — dodać
przykrzyć się — nudzić się
przysuć — przysypać
przytarasić — przydeptać, przygnieść
pytać — prosić
R
radzić — rozmawiać, dyskutować
rafać — odrywać nasiona lnu
raić — doradzać, swatać
ranyści — o rety!
rapsik — kłusownik, przemytnik
regimencie — wielkie
rombanica — siekiera, topór
roz — raz
roz kiela cos — od czasu do czasu
rozcapierzyć — rozłożyć
ryktować — przygotowywać, naprawiać
S
sabaśnik — piekarnik wbudowany w piec
sakramencki — niezwykły
scypać — rąbać, łupać drewno na drobniejsze kawałki
serdok — haftowany kożuch bez rękawów
sietnik — głupek
siompawica — drobny deszcz, mżawka
sionga — miara drewna opałowego
siuter — żwir
siyc — kosić
skiełznonć — ześlizgnąć się
skuceć — płakać
skwasić — zniszczyć
slajt — 0,001 części kubika
słuchanica — konfesjonał
smrek — świerk
sonsiek — skrzynia na zboże
sować — schować
sparty — uparty
spozierać — spoglądać
sprzycny — trudny we współżyciu, dokuczliwy
stropiynie — zmartwienie
strymać się — wspinać się
suchorz — uschnięte drzewo
syćko — wszystko
Ś
ściybło — źdźbło
śleboda — swoboda, wolność
ślypia — oczy
śpas — żart
śtama — zażyłość, przyjaźń
śterka — tory kolejowe
śtule — rodzaj śrub przymocowywanych do podków
śturchać — zaczepiać
świdrowaty — zezowaty
świydrzyk — wiertło do drewna
T
tamoj — tam
tarasić — niszczyć, hałasować
tela — tyle
tele dole — tak daleko
teli — tak (wielki)
telicka — troszeczkę, odrobinę
torki — owoc tarniny
tragorz — belka nośna sufitu
troc — tartak
trumła — trumna
trusie — króliki
tyźień — tydzień
U
uboc — zbocze
ujek — wujek
upytać — uprosić
urok — choroba wywołana czarami rzuconymi przez złe spojrzenie
usuć — usypać
uwarzyć — ugotować
uwidzieć — zobaczyć
uwijać się — spieszyć się
W
wadzić się — kłócić się
wereda — paskuda
wdziać — ubrać na siebie
widyk, za widyka — widno, póki widno, za dnia
wiertać — wiercić otwór świdrem lub wiertłem
wsedny — wszędzie
wtedyrdy — szybko, prędko
wykopyrtnonć — wywrócić się
wykrócać — wyłamać, wyrwać drzewo z korzeniami
wymanić — wymyślić
wynukać — znaleźć, odszukać
wyrko — prymitywne łóżko
wyrodek — do nikogo nie podobny
wyrychlić — pośpieszyć się, wyrwać się jako pierwszy
wyśliktować — wygładzić
Z
zabocyć — zapomnieć
zadowić — zadławić
zawdy — zawsze
zawiyerać, zapiyerać — zamykać
zaźiyrać — odwiedzać, zaglądać
zbereźnik — bezwstydnik, nicpoń
zbocyć, zbacować — przypomnieć sobie
zdrygnoć się — przebudzić się, przestraszyć
zdrzyzdzyć — zniszczyć, strzaskać
zelzyć — pofolgować
zgibać się — schylać się
zgruch — hałas, wrzawa
zmiarkować — zrozumieć
zmyślny — dziwny
zobziyrać — pooglądać
zogówek — poduszka
zwyrtać sie — obracać się
zynie — zgania zwierzęta, biegnie
zyrdka — cienki okorowany kawałek drewna